تبلیغات
Islamic Iran | ایران اسلامی

 English  العربیه  Deutsch  Italiana  Español  Россию  日本  中文  한국어  Türkçe                                                                                                                                          صفحه نخست               تماس با ما                پست الکترونیک    

نویسنده
آمار وبلاگ



مطالب اخیر
دكتر غلامرضا جلالی فراهانی ، رئیس سازمان پدافند غیرعامل:
شرحی بر دفاع بدون اسلحه

از مصادیق این دفاع می‌توان به حفر خندق در صدر اسلام اشاره كرد. مسلمانان با استفاده از عوارض زمین برای ورود دشمن به شهر مدینه ایجاد مانع كردند و یا در جریان فتح مكه هنگامی كه مسلمانان نیروهای خود را در اطراف مكه آرایش می‌دادند، از تكنیك فریب استفاده كردند. به این صورت كه تعداد زیادی دیگ پر از آب تدارك زیر آنها را با آتش برافروختند تا هنگامی كه دشمن از دور این تدارك را ببیند، فریب بخورد و تعداد مسلمانان را زیادتر فرض كند.

در دوره دفاع مقدس نیز هم كشور ایران و هم كشور عراق از این پدیده بسیار استفاده كردند. به صورت مشخص شاید بارزترین عنصر دفاع غیرعامل در نیروهای عراقی، حفر كانال پرورش ماهی در خوزستان بود. این كانال كه دو كیلومتر عرض، پنجاه كیلومتر طول و عمق 10 متری داشت، در شیب زمین قرار گرفته بود. به نحوی كه جریان آب از شمال این كانال وارد و از جنوبش خارج می‌شد. در حالت طبیعی این كانال برای پرورش ماهی استفاده می‌شد و در حالت‌های دفاعی كاركرد یك سد و مانع دفاعی برای تصرف شهر بصره بود. نیروهای ایرانی در طول هشت سال جنگ تحمیلی نیز چند بار به این كانال حمله و به سختی موفق به عبور از آن شدند.

نیروهای نظامی ایران نیز سعی می‌كردند تا از این نوع عوامل بهره ببرند. به عنوان مثال، تلاش می‌شد تا از نقاط برتری دشمن پرهیز و سرزمین‌های نامطلوب برای حركت وسایل زرهی مانند ماهور و كوهستان‌ها را انتخاب كنند و یا از استحكامات و سنگر كه نوعی دفاع غیرعامل و مكمل دفاع عامل است، استفاده كنند و یا استفاده از انتقال آب كارون به جلوی كوشك و طلائیه به عنوان سپر دفاعی استفاده كردند. در حوزه‌های پشت جبهه جنگ نیز ایجاد پناهگاه برای مردم و یا ایجاد سیستم هشدارباش عمومی، از دیگر مصادیق دفاع غیرعامل استفاده شده در دوره دفاع مقدس است.

پدافند غیرعامل را می‌توان مختصراً این گونه تعریف كرد كه «دفاع در برابر تهدید بدون استفاده از اسلحه». در واقع تمام دفاع‌های غیرنظامی در این حوزه قرار می‌گیرند؛ چون قرار است در این دفاع از اسلحه استفاده نكنیم. سازمان پدافند غیرعامل در هشتم آبان ماه 82 با فرمان مقام معظم رهبری تشكیل شد. مأموریت اساسی این سازمان، كاهش آسیب‌پذیری زیرساخت‌های كشور و تداوم خدمات ضروری در شرایط بحران و ایجاد پایداری در زیرساخت‌های كشور در برابر تهدید تعیین شده و دنبال می‌شود. براساس آیین‌نامه اجرایی بند 11 ماده 121 قانون برنامه چهارم توسعه كشور كه به تصویب هیأت دولت رسیده، وظایف این سازمان به صورت دقیق مشخص شده است.

دفاع غیرعامل مكمل دفاع عامل است. اگر این دو را در یك رابطه جبری قرار دهیم، هر گاه دفاع عامل از ظرفیت كافی برخوردار نباشد، به اجبار به همان میزان باید كمبود از دفاع غیرعامل پیش‌بینی شود. به طور معمول هنگامی كه و كشور در برابر هم قرار می‌گیرند، اگر احساس شود كه برابری نظامی وجود دارد و یك حالت تعادلی موجود است، طبیعتاً رویكرد با پدافند عامل می‌باشد. اما هنگامی كه این توازن به هم بخورد، مانند وضع امروز ما با ارتش آمریكا كه عدم تقارن است (كه یك كشور حداكثری از توان نظامی را دارد و طرف دیگر توان پایین‌تر) در این شرایط كشورها برای توقف یا كاهش توانایی دشمن سعی می‌كنند از راهبرد و تكنیك‌های پدافند غیرعامل استفاده كنند. البته برای كاهش آسیب‌پذیری و تلفات همیشه می‌توان از پدافند غیرعامل استفاده كرد.

قبل از وقوع انقلاب اسلامی ایران سازمانی به نام «سازمان دفاع غیرنظامی» وجود داشت كه اهداف هدایت، كنترل و پشتیبانی از مردم در حین بلایای طبیعی، امدادرسانی و همچنین عملیات نجات و كاهش آسیب‌پذیری در برابر تهدیدات را دنبال می‌كرد. اكنون دو وظیفه اول به وزارت كشور و سازمان مدیریت بحران واگذار شده و سازمان پدافند غیرعامل هدف سوم و امدادرسانی و عملیات نجات حوادث ناشی از جنگ را برعهده دارد.

تفاوت عمده سازمان مدیریت بحران و سازمان پدافند غیرعامل را می‌توان در این دید كه مدیریت بحران در بحران‌های ناشی از بلایای طبیعی مانند سیل و زلزله است، اما پدافند غیرعامل حوادث ناشی از جنگ را مدیریت می‌كند. البته در سطوح اجرایی سعی بر آن است تا با نوعی همگرایی و هم‌سویی، بین این دو سازمان هماهنگی ایجاد شود، ولی در سطوح بالاتر با یكدیگر متفاوت هستند.

منشا و حاشیه‌های حوادث طبیعی و تهدیدات متفاوت است. به عنوان مثال كشوری كه دچار بحران زلزله می‌شود. تمام كشورها براساس پروتكل‌های بین‌المللی تلاش می‌كنند تا به كشور زلزله‌زده امدادرسانی كنند. همچنین زلزله حداكثر دو دقیقه طول می‌كشد و بعد با تبعات آن مواجهیم. اما اگر جنگی اتفاق بیفتد معمولاً كشور جنگ‌زده تنها شده و از كشورهای دیگر كمكی به آنها نمی‌رسد (مانند كشورهای عراق، افغانستان و لبنان). همچنین مدت به طول انجامیدن جنگ گاهی سال‌ها به درازا می‌انجامد. در برابر تهدیدات طبیعی می‌توان بعد از وقوع حادثه از زمین استفاده كرد. برای مثال، بعد از وقوع زلزله می‌توان مردم را در فضاهای خالی اسكان داد، ولی در شرایط جنگی باید مكان امنی برای اسكان اختصاص داده شود.

ارتباط جامعه پزشكی با پدافند غیرعامل
مطابق بند 11 ماده 121 قانون، رؤسای دستگاه‌ها برابر قانون، مسؤول پدافند غیرعامل در سازمان مربوطه هستند. در دستگاه پزشكینیز شخص وزیر بهداشت، مسوول پدافند غیرعامل دستگاه بهداشت و درمان است. براساس این آیین‌نامه، وزیر با حفظ مسئولیت، یكی از معاونان خود را با اختیارات لازم به این كار منصوب كرده تا در كنار ان یك شورا متشكل از پنج تن از معاونان وزیر با حضور بسیج پزشكی تشكیل می‌شود و مباحث پدافند غیرعامل را در حوزه بهداشت بررسی كند. مجری كار وزارت بهداشت است، اما سیاست‌گذار و برنامه ریز و كنترل‌كننده، سازمان پدافند غیرعامل كشور خواهد بود.

جایگاه جامعه پزشكی در زمان جنگ
ما در تعریف پدافند غیرعامل می‌آوریم: «كاهش آسیب‌پذیری و زیرساخت‌ها در برابر تهدیدات نظامی». این آسیب‌پذیری سه عنصر دارد: تأسیسات، تجهیزات و نیروی انسانی. بخش‌های تأسیسات و تجهیزات ارتباط كمتری با وزارت بهداشت دارد. در واقع حفظ سلامت و درمان مردم در شرایط تهدیدات خارجی متوجه وزارت بهداشت و درمان است. وزارت بهداشت باید به نحوی آسیب‌پذیری زیرساخت‌های پزشكی را در حد مقدورات برطرف كند كه دستگاه‌های پزشكی و درمان كشور بتواند در شرایط تهدید و جنگ، مانند شرایط عادی سرویس‌دهی نمایند. اولین موضوع تداوم خدمات است كه مطرح شد و دیگری، خدمات خاصی است كه دستگاه پزشكی می‌بایست قادر به انجام آن باشد.

علی‌القاعده ما در تهدیدات خود، تهدیدی به عنوان تهدید بیولوژیكی داریم. در این نوع تهدیدات در صف اول:‌ دفاع، تجهیزات پزشكی قرار دارد. می‌بایست سازمان‌دهی دفاع بیولوژیكی را در مجموعه وزارت بهداشت دنبال كنیم. طبیعتاً در موضوع دفاع بیولوژیكی مراكزی مانند انتقال خون، انستیتو پاستور، سرم‌سازی، واكسن‌سازی، تحقیقات، آزمایشگاه‌های مركزی، شبكه كشف و جستجوی حملات بیولوژیكی هم اهمیت بالایی دارند و همچنین شبكه و نظامی زیرساختی كه بتواند این موارد را كنترل و تصمیم‌گیری كند. این شبكه در حال طراحی و آماده شدن است. این یك حوزه جدی پزشكی بود. دومین موضوع كه بسیار اهمیت دارد بهداشت آب و غذا است كه بیشترین مسوولیت آن بر عهده وزارت بهداشت و درمان است كه در شرایط جنگ این كار تشدید می‌شود.

سومین مسوولیت نیز درمان است كه ممكن است در حوادث جنگی یا طبیعی اتفاق بیافتد. درمان شامل انواع مجروحیت‌ها می‌شود و نظام پزشكی می‌بایست پاسخگوی نیازها باشد. یكی از محورهای اساسی كه در این حوزه اهمیت پیدا می‌كند پزشك مخصوص حوادث است كه باید چند تخصصه باشد. ممكن است تخصص‌های وی عمق لازم را نداشته باشد، اما می‌باید در برابر هر مصدومی و با هر جراحت، اقدامات اورژانسی را بتواند انجام دهد.

نمی‌شود یك پزشك در جنگ به مجروحی بگوید من متخصص رشته خاصی هستم و شما از ناحیه دیگری مجروح شده‌اید و به من ربطی ندارد. برهمین اساس می‌بایست پزشك اورژانس یا فوریت‌ها را تربیت كنیم كه خوشبختانه در كشور به عنوان اقدام اولیه انجام شده، اما باید به عنوان یك اولویت جدی در مقابله با بحران‌های ناشی از جنگ، توسعه پیدا كند. پزشكی برای حوادث صنعتی نیز باید گسترش پیدا كند. برای مثال، در حادثه دو ماه پیش اراك كه در جریان جوشكاری یك منبع شیمیایی انفجاری رخ داد، متأسفانه تقریباً همه افرادی كه در آن مجموعه بودند، فوت شدند.

به نظر می‌رسد در درمان حوادث صنعتی، وزارت بهداشت تكالیف خود را خوب انجام نداده و حتماً باید بین وزارت كار، بهداشت و صنایع با سازمان پدافند غیرعامل كار گروهی تشكیل شود كه بتوان حوادث صنعتی را شناسایی و اقدامات لازم را انجام داد. از طرف دیگر، در شهرهایی كه تأسیسات هسته‌ای در آنها وجود دارد، حوادث هسته‌ای را باید پیش‌بینی كرد. البته ممكن است این حوادث بر اثر سوانح طبیعی، انسانی و یا بر اثر تهاجمات دشمن باشد. پس وزارت بهداشت در این استان‌ها باید آمادگی، تخصص، فضای درمانی و زیرساخت‌های خاص داشته باشد.
در پایان، سازمان پدافند غیرعامل با در اختیار داشتن نیروهای متخصص و تعامل با كمیته پدافند غیرعامل وزارت بهداشت آمادگی خود را برای برقرای تعامل با جامعه پزشكی جهت بررسی هر گونه طرح پیشنهادی و حمایت در جهت تحقق آن به عمل می‌آورد.

دكتر غلامرضا جلالی فراهانی
رئیس سازمان پدافند غیرعامل

برگرفته از هفته‌نامه سپید، ش 121، ص 1 و 8 .

موضوعات مطلب :
مقاله,
نوشته شده توسط پیمان وزیری در 1388/11/22 و ساعت 19:07
نظرات
آرشیو موضوعی
آرشیو ماهیانه
جستجو در وبلاگ

هرگونه رونوشت از مطالب و فایل های این وبلاگ با ذکر منبع بلامانع است